Plaveiselcelcarcinoomde tweede meest voorkomende vorm van huidkanker

Wat is een plaveiselcelcarcinoom?

Plaveiselcelcarcinoom van de huid is een vorm van kanker; carcinoom is de medische term voor kanker. Het begint in de bovenste laag van de huid en is meestal goed te verwijderen met een operatie. Blijft het langer bestaan, dan kan het in de diepte doorgroeien en onderliggende weefsels beschadigen. Bij een zeer kleine groep patiënten ontstaan uitzaaiingen naar andere delen van het lichaam, bijna altijd eerst naar de omliggende lymfeklieren. Daarom is tijdige herkenning en behandeling belangrijk. Het is de tweede meest voorkomende vorm van huidkanker, met ongeveer 15.000 patiënten per jaar.

Hoe krijg je een plaveiselcelcarcinoom?

De belangrijkste oorzaak is veel en langdurige blootstelling aan zonlicht. Het komt vooral voor op plekken die veel zon krijgen, zoals het gezicht, het onbehaarde hoofd en de handruggen. Mensen met een lichte huid hebben een groter risico dan mensen met een donkere huid. Ook komt het vaker voor bij mensen met actinische keratosen, ruwe rode vlekjes die een voorstadium zijn. Andere mogelijke oorzaken zijn wonden aan de benen die lang niet genezen (open been), zeer langdurige huidziekten, langdurig gebruik van afweeronderdrukkende medicijnen (bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie), medicijnen die de huid zonlichtgevoeliger maken, littekens van brandwonden of bestraalde plekken, en bepaalde wrattenvirussen (humaan papillomavirus), vooral bij genitale wratten.

Hoe ziet een plaveiselcelcarcinoom eruit?

Een plaveiselcelcarcinoom ziet er vaak uit als een kleine bult in de kleur van de huid of lichtrood, die ruw en vast aanvoelt. De bult wordt langzaam groter en kan flink uitgroeien. Vaak doet hij pijn of is gevoelig bij aanraking, maar soms ook niet. Het kan er ook uitzien als een kleine wond die langzaam groter wordt. Het kan overal voorkomen, maar meestal op de hoofdhuid, oren, het gezicht, de lippen, de onderkant van de armen, de bovenkant van de handen en de benen.

Een plaveiselcelcarcinoom ontstaat vaak op huid met zonschade, soms uit een actinische keratose: een ruw, rood plekje dat een voorstadium is. Groeit zo'n ruw plekje, wordt het dikker of gaat het bloeden, laat het dan beoordelen.

Hoe ziet huidkanker eruit?

Huidkanker is vaak een plekje of bultje dat je opeens opmerkt en dat gaat groeien, of een plek die al langer bestaat en blijft groeien, van kleur verandert of bloedt. Er zijn drie hoofdvormen, en ze zien er verschillend uit.

Twijfel je over een plek? Lees ook onze pagina's over het basaalcelcarcinoom en het melanoom, of laat de plek beoordelen. De Huidkanker Gids van onze dermatologen helpt je bij het zelf controleren van je huid.

Is een plaveiselcelcarcinoom besmettelijk?

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De arts kan vaak al aan de plek zien dat het om een plaveiselcelcarcinoom gaat, maar wil meestal zeker weten dat het geen andere aandoening is. Daarvoor wordt onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid afgenomen (een huidbiopt). Tijdens het consult bekijkt de arts ook de rest van de huid op andere verdachte plekken en voelt of de lymfeklieren vergroot zijn.

Plaveiselcelcarcinoom behandeling: wat kun je verwachten?

Operatief verwijderen (excisie) is de eerste keus, meestal door de dermatoloog onder plaatselijke verdoving, soms door een chirurg. Er wordt een randje gezonde huid meegenomen, en het weggesneden stukje wordt altijd onder de microscoop onderzocht; is het niet helemaal weg, dan volgt nabehandeling.

Micrografische chirurgie is een speciale operatie waarbij de weggesneden huid dezelfde dag onder de microscoop wordt nagekeken, zodat direct duidelijk is of alles verwijderd is. Er wordt vaak minder gezonde huid weggesneden. Dit is vooral van belang in het gezicht, bij onduidelijke grenzen of bij terugkeer.

Bestraling (radiotherapie) geeft ook een goed resultaat en gebeurt vaak alleen als snijden niet mogelijk is; daarbij is niet te controleren of alles weg is.

Moet je terug voor controle?

Na de behandeling wordt je huid vijf jaar lang regelmatig gecontroleerd, om te zien of het carcinoom niet terugkomt of is uitgezaaid, en of er geen nieuwe plekken zijn ontstaan. Ook actinische keratosen, de voorlopers, worden gecontroleerd en zo nodig behandeld.

Is een plaveiselcelcarcinoom te genezen?

Als de plek helemaal weg is, ontstaan er bijna nooit problemen. Sommige plaveiselcelcarcinomen zijn agressiever dan andere, wat de patholoog onder de microscoop beoordeelt. Bij een klein deel van de mensen kan het terugkeren, bij een kleiner deel uitzaaien naar de omliggende lymfeklieren, en zeer zelden naar andere organen. Mensen merken vaak zelf een zwelling in of rond het litteken of in de lymfeklieren. Bij uitzaaiingen volgt behandeling in een gespecialiseerd centrum, met een uitgebreidere behandeling en soms medicijnen. Uitzaaiingen naar andere organen kunnen tot ernstige gezondheidsproblemen leiden waaraan iemand kan overlijden; dat risico is gelukkig zeer klein.

Wat kun je zelf doen?

Controleer na de behandeling zelf regelmatig je hele huid, met extra aandacht voor het behandelde gebied. Ontstaat er een bult of wond die niet binnen enkele weken weggaat, maak dan op korte termijn een afspraak en wacht niet af; pijn en snelle groei zijn reden om eerder contact op te nemen. Voel ook naar vergrote lymfeklieren met platte vingers, in de gebieden die je dermatoloog aangeeft. Voorkom verbranden door de zon en gebruik geen zonnebank.

Wanneer naar de dermatoloog of huisarts?

Wil je je huidklacht laten beoordelen? Een dermatoloog geeft binnen 12 tot 48 uur antwoord, zonder verwijzing. Bij spoed neem je direct contact op met de huisarts of bel je 112.

Een dermatoloog van 247dermatologist beoordeelt je foto's binnen 12 tot 48 uur, zonder verwijzing. Is de plek verdacht, dan hoor je direct welke vervolgstap nodig is; een biopt en de behandeling gebeuren altijd in een fysiek consult, en de dermatoloog adviseert je over de verwijzing daarvoor. Maak een scherpe foto van dichtbij en een van verder weg, bij daglicht, en leg er een muntje naast voor de grootte.

Lees wat een dermatoloog doet en hoe je zonder verwijzing een online consult start.

Veelgestelde vragen over plaveiselcelcarcinoom

Verder lezen

• De Huidkanker Gids

Bronnen en meer informatie

• Plaveiselcelcarcinoom, huidkanker (nvdv.nl)
• Ik heb plaveiselcelkanker (thuisarts.nl)
• Plaveiselcelcarcinoom van de huid (huidziekten.nl)