Actinische keratoseruwe plekjes door jarenlange zonschade

Wat zijn actinische keratosen?

Actinische keratosen zijn plekjes op de huid die ontstaan door schade van zonlicht. Ze komen vooral voor op lichaamsdelen die vaak in de zon zijn geweest, zoals het gezicht, de kale hoofdhuid en de handruggen. Mensen met actinische keratosen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van huidkanker.

Hoe zien actinische keratosen eruit?

Actinische keratosen zien er meestal uit als ruwe plekjes, huidkleurig tot rood of bruin, van enkele millimeters tot enkele centimeters groot. In het begin zijn ze beter te voelen dan te zien. Mensen geven vaak aan dat op dezelfde plek steeds opnieuw harde schilfers ontstaan, en soms zijn de plekjes gevoelig bij aanraken. Vaak zijn er meerdere. Ze zitten vooral op het gezicht, de kale hoofdhuid, de handruggen, de onderarmen, de scheenbenen en bij vrouwen het decolleté.

Hoe krijgt u actinische keratosen?

U krijgt actinische keratosen door overmatige blootstelling aan de zon of de zonnebank. Naast de hoeveelheid zon speelt uw huidtype een rol: mensen met een lichte huid, blond of rood haar en blauwe ogen hebben meer kans dan mensen met een donkere huid. Hoe ouder u bent, hoe groter de kans; tot 80% van de mensen boven de 60 jaar met een lichte huid heeft actinische keratosen.

Zijn actinische keratosen besmettelijk?

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De arts ziet meestal aan de plekjes of het om actinische keratosen gaat. Soms wil de arts een andere huidziekte uitsluiten en wordt onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid weggenomen voor onderzoek.

Moet u behandeld worden?

Actinische keratosen worden normaal gesproken behandeld. Soms wordt in overleg besloten ze niet te behandelen, bijvoorbeeld bij weinig plekjes die u zelf goed in de gaten kunt houden. Redenen om wel te behandelen: u heeft er last van, zoals jeuk, irritatie of cosmetische klachten, of u heeft er veel. Veel actinische keratosen hangen samen met een hoger risico op huidkanker, en behandeling verlaagt dat risico naar verwachting en maakt huidkanker beter herkenbaar.

Welke behandelingen zijn er?

Er zijn verschillende mogelijkheden, afhankelijk van het aantal en de dikte van de plekjes.

Bevriezen met vloeibare stikstof is de voorkeursbehandeling bij een tot enkele plekjes; het is kortdurend pijnlijk en de huid herstelt in ongeveer een week.

Curettage en elektrocoagulatie (wegschrapen onder verdoving en dichtbranden) wordt gebruikt bij dikkere plekjes.

Fluorouracilcrème (Efudix), twee keer per dag gedurende vier weken, pakt ook nog niet zichtbare plekjes aan; forse roodheid en korstvorming horen bij een goede werking.

Imiquimodcrème (Aldara), drie keer per week gedurende vier weken, activeert het afweersysteem en kan een grieperig gevoel geven.

Fotodynamische therapie brengt een crème aan die met een lamp wordt geactiveerd, waarna afwijkende cellen kapotgaan; er is ook een daglichtvariant die thuis kan bij voldoende goed weer.

Laser verdampt de cellen, en een chemische peeling schilt de opperhuid af bij uitgebreide plekken.

Wat kunt u zelf doen?

Bescherm uw huid in de zon met kleding en een hoed of pet, en smeer onbedekte huid met zonnebrandcrème van minimaal factor 30, bij voorkeur 's ochtends voordat u zich aankleedt en vaker als u de hele dag buiten bent. Gebruik geen zonnebank en zon niet overmatig. Houd uw huid goed in de gaten. Ga naar uw huisarts of dermatoloog als een bestaande plek groter, dikker of pijnlijker wordt, als u een bultje krijgt dat blijft groeien, of als u een niet-genezend wondje heeft. Goedaardige plekjes horen binnen zes tot acht weken vanzelf over te gaan.

Hoe groot is het risico op huidkanker?

Soms ontstaat er in een gebied met actinische keratosen huidkanker, meestal een plaveiselcelcarcinoom. Die is meestal dikker en pijnlijker dan een actinische keratose en kan roder zijn, opengaan of bloeden. Ook basaalcelcarcinomen komen voor. Bij minder dan vijf actinische keratosen is het risico op een plaveiselcelcarcinoom ongeveer 1%, bij meer dan twintig is dat risico ongeveer 20%.

Veelgestelde vragen over actinische keratose

Bronnen en meer informatie

• Actinische keratosen, zonnekeratose (nvdv.nl)