A: Asymmetrie
De ene helft van de vlek ziet er anders uit dan de andere. Een goedaardige moedervlek is meestal rond of ovaal en aan beide kanten hetzelfde.
Huidkanker & voorstadia
Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
± 8 min leestijd
Melanoomkwaadaardige moedervlek
Een melanoom is een vorm van huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen. Vroeg herkennen en behandelen is belangrijk. Daarom leggen we uit op welke veranderingen je moet letten, hoe een arts de diagnose stelt en welke behandelingen mogelijk zijn.
Antwoord binnen 12 tot 48 uur · zonder verwijzing · vanaf € 39
Wat is een melanoom?
Een melanoom is een mogelijk agressieve vorm van huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen (melanocyten). In groepjes vormen die cellen een moedervlek; bij een melanoom veranderen ze in kankercellen. In Nederland worden er per jaar meer dan 7.000 ontdekt, en het komt steeds vaker voor. Vroege ontdekking en verwijdering zijn heel belangrijk, want een melanoom kan doorgroeien in diepere huidlagen en uitzaaien.
Er zijn vier stadia:
- Stadium 1: de kankercellen zitten zeer oppervlakkig in de huid.
- Stadium 2: de kankercellen zitten dieper in de huid.
- Stadium 3: de kankercellen zitten ook in lymfeklieren.
- Stadium 4: de kankercellen zitten ook op andere plekken in het lichaam.
Hoe ontstaat een melanoom?
Een melanoom kan overal op de huid ontstaan. Soms in een bestaande moedervlek, maar in ongeveer 70% van de gevallen spontaan op gave huid. Waarom precies is niet helemaal duidelijk. Je hebt meer risico als:
- een of meer familieleden een melanoom hebben gehad
- je op jonge leeftijd vaak door de zon verbrand bent geweest
- je veel onder de zonnebank bent geweest
- je een lichte huid hebt met rood of lichtblond haar
- je meer dan 5 klinisch atypische moedervlekken hebt
- je meer dan 100 moedervlekken hebt
- je een aangeboren moedervlek van 20 cm of groter hebt
- je eerder een melanoom hebt gehad
Melanoom herkennen: de ABCDE-regel
Let op je huid en op de zogenoemde 'lelijke eend': een moedervlek die er anders uitziet dan de rest. Ga naar de dermatoloog als:
- er plotseling een nieuwe, opvallende lichtbruine, donkerbruine, zwarte of rode vlek ontstaat
- een bestaande moedervlek verandert (groeit, meerdere kleuren krijgt, erg donker of dikker wordt, of van vorm verandert)
- een moedervlek pijn doet of bloedt
Een handig hulpmiddel bij het beoordelen van een moedervlek of nieuwe vlek is de ABCDE-regel. Eén kenmerk is al reden om de plek te laten beoordelen, en verandering (de E) weegt het zwaarst.
B: Begrenzing
De rand is rafelig, grillig of vaag, in plaats van scherp en regelmatig.
C: Kleur
Meerdere kleuren in één vlek: verschillende tinten bruin, zwart, blauw, grijs, rood of wit door elkaar.
D: Diameter
De vlek is groter dan 5 mm, ongeveer de breedte van een potloodgum. Ook een kleinere vlek die snel groeit telt.
E: Evolutie
De vlek verandert: hij groeit, wordt dikker, verandert van kleur of vorm, gaat jeuken, bloeden of krijgt een korstje.
Voor een goede beoordeling op afstand zijn twee foto's nodig: een overzichtsfoto waarop de dermatoloog de vlek met je andere moedervlekken kan vergelijken (de lelijke eend), en een scherpe close-up bij daglicht. Je kunt een verdachte vlek ook direct laten beoordelen via onze moedervlekcheck.
Hoe ziet huidkanker eruit?
Huidkanker is vaak een plekje of bultje dat je opeens opmerkt en dat groeit, of een al langer bestaande plek die blijft groeien, van kleur verandert, ruw aanvoelt of bloedt. Er zijn drie soorten, en ze zien er verschillend uit.
Melanoom
Een donkere vlek (bruin, zwart of blauwig) die op een moedervlek lijkt, maar asymmetrisch is, meerdere kleuren heeft, groeit of verandert. Kan overal op de huid ontstaan, ook waar de zon niet komt. In ongeveer 70% van de gevallen op gave huid, niet in een bestaande moedervlek.
Basaalcelcarcinoom
De meest voorkomende vorm: een huidkleurig of glanzend roze bultje, soms met bloedvaatjes, of een wondje dat maar niet geneest en makkelijk bloedt. Meestal in het gezicht, op de oren of andere zonbeschenen huid. Groeit langzaam en zaait vrijwel nooit uit.
Plaveiselcelcarcinoom
Een huidkleurig of rood bultje of een vlakke, schilferende plek, vaak met een korst, op zonbeschenen huid zoals oren, handen en lippen. Kan sneller groeien en vraagt snelle beoordeling.
Vergelijk het plekje waarover je twijfelt met de andere plekjes op je huid. Valt het op doordat het anders is dan de rest, de zogenoemde lelijke eend? Laat het dan beoordelen. Meer uitleg vind je in de huidkankergids.
Hoe stelt de arts de diagnose?
De dermatoloog kan een melanoom soms met het blote oog zien en gebruikt een dermatoscoop (handmicroscoop) voor meer detail. Een verdachte vlek wordt altijd onder plaatselijke verdoving verwijderd (diagnostische excisie) en door de patholoog onderzocht. Zo is met zekerheid te zeggen of het goedaardig of kwaadaardig is, en worden de dieptegroei (Breslow-dikte) en eventuele zweervorming (ulceratie) bepaald.
Welke behandelingen zijn er?
Re-excisie (operatie)
Na de diagnose volgt een tweede operatie waarbij het litteken ruimer en dieper wordt weggehaald, om achtergebleven kankercellen te verwijderen en het risico op uitzaaiing zo klein mogelijk te maken.
Schildwachtklieronderzoek
Bij melanomen van 0,8 mm of dikker (of dunner met ulceratie) onderzoekt een oncologisch chirurg de dichtstbijzijnde lymfeklier op uitzaaiingen, gelijktijdig met de re-excisie.
Medicamenteuze behandeling
Bij uitzaaiing in de lymfeklieren kan aanvullende doelgerichte therapie of immunotherapie volgen. De internist-oncoloog voert deze behandeling uit.
Uitzaaiingen
Een melanoom kan uitzaaien. Dat gaat meestal via de lymfebanen naar de lymfeklieren in de hals, oksels en liezen, te voelen als een stevig bolletje onder de huid. Uitzaaiingen kunnen ook via het bloed naar organen als lever, botten en hersenen gaan. Voel je een verdikte lymfeklier, laat dit dan onderzoeken.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt zelf veel doen om het risico te verlagen en veranderingen op tijd te zien:
- Voorkom dat je verbrandt door de zon.
- Ga niet onder de zonnebank.
- Ken je eigen huid en controleer je moedervlekken minstens 4 keer per jaar, eventueel met foto's of hulp van iemand anders.
Wanneer naar de dermatoloog of huisarts?
Wil je je huidklacht laten beoordelen? Een dermatoloog geeft binnen 12 tot 48 uur antwoord, zonder verwijzing. Bij spoed neem je direct contact op met de huisarts of bel je 112.
Laat een plek beoordelen, bij voorkeur binnen enkele dagen, als:
- er een nieuwe, opvallende lichtbruine, donkerbruine, zwarte of rode vlek ontstaat
- een bestaande moedervlek groeit, dikker wordt, meerdere kleuren krijgt of van vorm verandert
- een moedervlek jeukt, pijn doet, bloedt of een korstje krijgt
- een plek voldoet aan een of meer letters van de ABCDE-regel
- je een stevig bolletje voelt in je hals, oksel of lies na een eerder melanoom
Bij 247dermatologist beoordeelt een BIG-geregistreerde dermatoloog je foto's binnen 12 tot 48 uur, zonder verwijzing. Past de plek bij een melanoom, dan krijg je een gericht advies voor directe verwijzing en verwijdering; een verdachte plek wordt altijd weggehaald en onder de microscoop onderzocht, want alleen zo is zekerheid te krijgen.
Laat je huid door de dermatoloog beoordelen
Stuur foto's van je huid en beantwoord de vragen in de app. Een BIG-geregistreerde dermatoloog geeft binnen 12 tot 48 uur antwoord, zonder verwijzing, vanaf € 39.
Heb je meer onderzoek of behandeling nodig? Dan verwijst de dermatoloog je door naar een medisch specialist.
Lees wat een dermatoloog doet en hoe je zonder verwijzing een online consult start.
Veelgestelde vragen over melanoom
Hoe herken ik zelf een melanoom?
Let op de 'lelijke eend': een moedervlek die er anders uitziet dan de rest, of een vlek die verandert in grootte, kleur, vorm of dikte, of die gaat jeuken of bloeden. Vertrouw je een plekje niet, maak dan snel een afspraak.
Hoe vaak moet ik mijn huid controleren?
Controleer je huid minstens 4 keer per jaar zelf, eventueel met foto's of hulp van iemand anders. Vraag je dermatoloog wat voor jouw situatie het beste past.
Ontstaat een melanoom altijd uit een moedervlek?
Nee. In ongeveer 70% van de gevallen ontstaat een melanoom spontaan op een volstrekt gave huid, en niet in een bestaande moedervlek.
Is een melanoom te genezen?
Hoe dunner het melanoom, hoe groter de kans op volledige genezing. Bij een dun melanoom zonder ulceratie is het risico op uitzaaiing zeer klein. Ook bij uitzaaiing zijn er tegenwoordig goede behandelingen zoals doelgerichte therapie en immunotherapie.
Beschermt zonnebrandcrème tegen een melanoom?
Verbranding voorkomen en de zonnebank vermijden verlagen je risico, maar geven nooit een garantie. Blijf daarom je huid controleren, ook als je je goed tegen de zon beschermt.
Hoe ziet een melanoom eruit?
Meestal als een donkere vlek die op een moedervlek lijkt maar afwijkt: asymmetrisch, met een grillige rand, meerdere kleuren (bruin, zwart, blauw, grijs, rood of wit), groter dan 5 mm of duidelijk veranderend. Een melanoom kan ook roze of rood zijn. Een vlek die anders is dan je andere moedervlekken is altijd reden om hem te laten beoordelen.
Wat zijn de symptomen van een melanoom?
Een melanoom doet in het begin meestal geen pijn. De signalen zijn een nieuwe donkere vlek of een moedervlek die groeit, dikker wordt, van kleur of vorm verandert, gaat jeuken, bloeden of een korstje krijgt. Een stevig bolletje in hals, oksel of lies kan wijzen op een uitzaaiing naar een lymfeklier.
Hoe herken je huidkanker?
Aan een plekje dat opeens opvalt en groeit, of een bestaande plek die blijft groeien, van kleur verandert, ruw wordt of bloedt. Een basaalcelcarcinoom lijkt vaak op een glanzend bultje of een wondje dat niet geneest; een melanoom op een afwijkende, donkere moedervlek. Twijfel je, laat de plek dan beoordelen.
Kan een dermatoloog een melanoom op een foto herkennen?
Een dermatoloog kan op goede foto's beoordelen of een plek verdacht is en of hij snel verwijderd moet worden. Zekerheid geeft alleen onderzoek van de weggehaalde plek onder de microscoop. Bij 247dermatologist krijg je binnen 12 tot 48 uur een beoordeling en, als het nodig is, een advies voor directe verwijzing.
Wat is de ABCDE-regel?
Een checklist voor moedervlekken: Asymmetrie, Begrenzing (grillige rand), Kleur (meerdere kleuren), Diameter (groter dan 5 mm) en Evolutie (verandering). Eén kenmerk is al reden om de plek te laten beoordelen; verandering is het belangrijkste signaal.
Verder lezen
Bronnen en meer informatie
- NVDV-patiëntenfolder Melanoom (nvdv.nl)
- Stichting Melanoom (stichtingmelanoom.nl)
- kanker.nl
- Huid Nederland (huidnederland.com)
- Ik heb misschien een melanoom (thuisarts.nl)
- Melanoom en moedervlekken (huidziekten.nl)
Bron: Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV), Stichting Melanoom, Kanker.nl, Huid Nederland, Thuisarts.nl (NHG) en Huidziekten.nl.
Andere vormen van huidkanker
Actinische keratose
Ruwe, rode plekjes door zonschade, een voorstadium van huidkanker.
Basaalcelcarcinoom
De meest voorkomende vorm van huidkanker, meestal langzaam groeiend.
Plaveiselcelcarcinoom
Vorm van huidkanker die ontstaat in de bovenste huidlaag.
Melanoom in situ
Een zeer oppervlakkige vorm van melanoom, alleen in de bovenste huidlaag.
Lentigo maligna
Een langzaam veranderende pigmentvlek door zonschade, een vroeg stadium.
MELTUMP
Een pigmenttumor waarvan het gedrag niet met zekerheid te voorspellen is.
NIEUWSBRIEF
Huidtips van een dermatoloog.
Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Nieuwe huidgidsen ontvang je als eerste.
