Re-excisie (operatie)
Na de diagnose volgt een tweede operatie waarbij het litteken ruimer en dieper wordt weggehaald, om achtergebleven kankercellen te verwijderen en het risico op uitzaaiing zo klein mogelijk te maken.
Huidkanker & voorstadia
Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
± 4 min leestijd
Melanoomkwaadaardige moedervlek
Lees wat een melanoom is, hoe je het herkent en welke behandelingen er zijn. In begrijpelijke taal, gebaseerd op de patiëntenfolder van de NVDV.
Wat is een melanoom?
Een melanoom is een mogelijk agressieve vorm van huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen (melanocyten). In groepjes vormen die cellen een moedervlek; bij een melanoom veranderen ze in kankercellen. In Nederland worden er per jaar meer dan 7.000 ontdekt, en het komt steeds vaker voor. Vroege ontdekking en verwijdering zijn heel belangrijk, want een melanoom kan doorgroeien in diepere huidlagen en uitzaaien.
Er zijn vier stadia:
- Stadium 1: de kankercellen zitten zeer oppervlakkig in de huid.
- Stadium 2: de kankercellen zitten dieper in de huid.
- Stadium 3: de kankercellen zitten ook in lymfeklieren.
- Stadium 4: de kankercellen zitten ook op andere plekken in het lichaam.
Hoe ontstaat een melanoom?
Een melanoom kan overal op de huid ontstaan. Soms in een bestaande moedervlek, maar in ongeveer 70% van de gevallen spontaan op gave huid. Waarom precies is niet helemaal duidelijk. Je hebt meer risico als:
- een of meer familieleden een melanoom hebben gehad
- je op jonge leeftijd vaak door de zon verbrand bent geweest
- je veel onder de zonnebank bent geweest
- je een lichte huid hebt met rood of lichtblond haar
- je meer dan 5 klinisch atypische moedervlekken hebt
- je meer dan 100 moedervlekken hebt
- je een aangeboren moedervlek van 20 cm of groter hebt
- je eerder een melanoom hebt gehad
Hoe herken je een melanoom?
Let op je huid en op de zogenoemde 'lelijke eend': een moedervlek die er anders uitziet dan de rest. Ga naar de dermatoloog als:
- er plotseling een nieuwe, opvallende lichtbruine, donkerbruine, zwarte of rode vlek ontstaat
- een bestaande moedervlek verandert (groeit, meerdere kleuren krijgt, erg donker of dikker wordt, of van vorm verandert)
- een moedervlek pijn doet of bloedt
Hoe stelt de arts de diagnose?
De dermatoloog kan een melanoom soms met het blote oog zien en gebruikt een dermatoscoop (handmicroscoop) voor meer detail. Een verdachte vlek wordt altijd onder plaatselijke verdoving verwijderd (diagnostische excisie) en door de patholoog onderzocht. Zo is met zekerheid te zeggen of het goedaardig of kwaadaardig is, en worden de dieptegroei (Breslow-dikte) en eventuele zweervorming (ulceratie) bepaald.
Welke behandelingen zijn er?
Schildwachtklieronderzoek
Bij melanomen van 0,8 mm of dikker (of dunner met ulceratie) onderzoekt een oncologisch chirurg de dichtstbijzijnde lymfeklier op uitzaaiingen, gelijktijdig met de re-excisie.
Medicamenteuze behandeling
Bij uitzaaiing in de lymfeklieren kan aanvullende doelgerichte therapie of immunotherapie volgen. De internist-oncoloog voert deze behandeling uit.
Uitzaaiingen
Een melanoom kan uitzaaien. Dat gaat meestal via de lymfebanen naar de lymfeklieren in de hals, oksels en liezen, te voelen als een stevig bolletje onder de huid. Uitzaaiingen kunnen ook via het bloed naar organen als lever, botten en hersenen gaan. Voel je een verdikte lymfeklier, laat dit dan onderzoeken.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt zelf veel doen om het risico te verlagen en veranderingen op tijd te zien:
- Voorkom dat je verbrandt door de zon.
- Ga niet onder de zonnebank.
- Ken je eigen huid en controleer je moedervlekken minstens 4 keer per jaar, eventueel met foto's of hulp van iemand anders.
Veelgestelde vragen over melanoom
Hoe herken ik zelf een melanoom?
Let op de 'lelijke eend': een moedervlek die er anders uitziet dan de rest, of een vlek die verandert in grootte, kleur, vorm of dikte, of die gaat jeuken of bloeden. Vertrouw je een plekje niet, maak dan snel een afspraak.
Hoe vaak moet ik mijn huid controleren?
Controleer je huid minstens 4 keer per jaar zelf, eventueel met foto's of hulp van iemand anders. Vraag je dermatoloog wat voor jouw situatie het beste past.
Ontstaat een melanoom altijd uit een moedervlek?
Nee. In ongeveer 70% van de gevallen ontstaat een melanoom spontaan op een volstrekt gave huid, en niet in een bestaande moedervlek.
Is een melanoom te genezen?
Hoe dunner het melanoom, hoe groter de kans op volledige genezing. Bij een dun melanoom zonder ulceratie is het risico op uitzaaiing zeer klein. Ook bij uitzaaiing zijn er tegenwoordig goede behandelingen zoals doelgerichte therapie en immunotherapie.
Beschermt zonnebrandcrème tegen een melanoom?
Verbranding voorkomen en de zonnebank vermijden verlagen je risico, maar geven nooit een garantie. Blijf daarom je huid controleren, ook als je je goed tegen de zon beschermt.
Bronnen en meer informatie
- NVDV-patiëntenfolder Melanoom (nvdv.nl)
- Stichting Melanoom (stichtingmelanoom.nl)
- kanker.nl
- Huid Nederland (huidnederland.com)
Bron: Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV).