Inflammatoir

Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog

± 5 min leestijd

Acnepuistjes en mee-eters

Acne is een ontsteking van de huid met puistjes en mee-eters, ook wel jeugdpuistjes genoemd. Het is een van de meest voorkomende huidaandoeningen ter wereld. In de puberteit krijgt vrijwel iedereen acne. Bij de een blijft het bij enkele puistjes, bij de ander is het uitgebreider en heeft het meer impact. Acne kan ook na de puberteit aanhouden of pas op volwassen leeftijd beginnen. Het is een zichtbare aandoening, die behoorlijk vervelend kan zijn en psychische klachten kan geven.

Hoe ontstaat acne?

Acne is een ontsteking rond de haarzakjes en talgklieren. Verschillende factoren zorgen ervoor dat een haarzakje verstopt raakt. Zo ontstaan mee-eters (comedonen). In een verstopt haarzakje zitten bacteriën, en daar kan een ontsteking bij komen. Soms verloopt die ontsteking ernstig. Dat heet acne conglobata en komt vooral bij mannen voor.

Acne kan ook van buitenaf komen. Denk aan haarzakjes die verstopt raken door make-up en oliehoudende producten. Ook geneesmiddelen en supplementen kunnen acne veroorzaken of verergeren, bijvoorbeeld vitamine B12.

Acne komt niet door slechte hygiëne of een vitaminetekort. Er is weinig bewijs dat een specifiek dieet of voedingssupplementen acne verbeteren. Het advies is om gevarieerd en gezond te eten.

Hoe ziet acne eruit?

Acne bestaat uit mee-eters (comedonen), rode pukkels en puistjes. Bij een mee-eter zie je een wit of zwart bultje op het haarzakje, een ophoping van dode huidcellen. Soms ontstaan er forse ontstekingen (abcessen). Na genezing kunnen littekens achterblijven. Hoe ernstiger en hoe langduriger de acne, hoe groter de kans op littekens.

Is acne besmettelijk?

Nee. Acne is niet besmettelijk.

Hoe stelt je arts acne vast?

Je arts herkent acne meestal direct aan de huid. Extra onderzoek is bijna nooit nodig. De ernst wordt beoordeeld op het aantal pukkels en puistjes en hoe uitgebreid het is: mild, matig of ernstig. Ook of er littekens zijn, telt daarin mee.

Hoe wordt acne behandeld?

Acne heeft bijna altijd een langdurige behandeling nodig. Er zijn verschillende opties. Afhankelijk van de oorzaak is acne niet altijd te genezen. Meestal lukt het wel om de acne rustig te krijgen en rustig te houden, tot het vanzelf overgaat.

Vaak start de behandeling met een crème, gel of lotion. Dat is vaak een combinatie van bestanddelen die ontschilferend, antibacterieel en ontstekingsremmend werken. Voorbeelden zijn benzoylperoxide, retinoïden (zoals tretinoïne en adapaleen) en antibiotica (zoals clindamycine). Soms komt daar een antibioticumkuur bij. De meest gebruikte is doxycycline. Deze behandeling wordt vaak 3 maanden gegeven.

Bij ernstige acne start een tabletbehandeling met isotretinoïne. Dit geneesmiddel bevat een bestanddeel dat is afgeleid van vitamine A. Isotretinoïne remt de talgproductie en remt de verhoorning van de huid, waardoor de afvoergangen van de talgklier en het haarzakje minder snel verstoppen. Ook onderdrukt dit medicijn de ontsteking. De meest voorkomende bijwerking is uitdroging van de lippen, het neusslijmvlies, de ogen en de huid. Soms kunnen leverwaarden en vetten in het bloed stijgen tijdens de behandeling. Daarom is regelmatig bloedonderzoek nodig. Isotretinoïne heeft ernstige risico's bij gebruik tijdens de zwangerschap. Vrouwen en meisjes mogen daarom tijdens de behandeling niet zwanger worden en moeten in de vruchtbare leeftijd verplicht maandelijks een zwangerschapstest doen. Deze behandeling duurt gemiddeld 9 maanden, maar dit verschilt per patiënt. Zie ook de folder isotretinoïne.

Ook de anticonceptiepil kan de talgvorming remmen en zo gunstig werken bij acne. Dat wordt aangeraden voor vrouwen die naast hun acnebehandeling toch al de pil willen gebruiken. Je arts bespreekt dit met je.

Je arts kan je ook doorsturen naar de huidtherapeut voor verzorgingsadvies en ondersteunende behandelingen. Acne kan je stemming raken. Psychologische begeleiding kan voor sommige mensen steun geven.

Wat kun je zelf doen?

Knijp puistjes en mee-eters niet uit. Door de druk komt er talg in de huid, wat meer ontstekingen geeft en de acne erger maakt.
Was je huid met lauwwarm water, zonder schuren of scrubben. Gebruik een zeepvrije wasgel of syndet.
Vermijd producten op oliebasis.
Zonlicht (uv) kan acne tijdelijk verbeteren, maar let op dat je niet te veel in de zon zit. Te veel zon maakt de huid dikker, waardoor er juist meer mee-eters ontstaan, en vergroot het risico op huidkanker. Pas extra op met zonlicht bij sommige acnebehandelingen, zoals isotretinoïne en bepaalde antibiotica zoals doxycycline. Die maken je huid gevoeliger voor zon en uv.
Gebruik geen vette, afsluitende crème of make-up. Die verstopt de haarzakjes en geeft meer mee-eters en puistjes. Gebruik je toch make-up, kies dan olievrije producten en haal ze aan het eind van de dag eraf.

Acne-achtige uitslag bij kankerbehandeling

Sommige kankerbehandelingen geven een bijwerking die op acne lijkt. Toch is het net anders: gewone jeugdpuistjes komen vooral in de puberteit voor en gaan gepaard met mee-eters. Deze huidbijwerking kan op elke leeftijd optreden en heeft vaak geen mee-eters. Daarom heet het 'acne-achtige uitslag'.

Je kunt deze bijwerking krijgen bij behandeling tegen kanker met bepaalde medicijnen. Dit is vooral bij nieuwere kankerbehandelingen zoals eGFR-, MEK- en mTOR-remmers. Het kan ook komen door ondersteunende behandeling met prednisolon. Bij chemotherapie komt acne-achtige uitslag zelden voor. De uitslag ontstaat vaak in de eerste 4 weken na de start van de behandeling, met rode bultjes en puistjes op plekken die veel in de zon komen en op lichaamsdelen met veel talgklieren.

Gebruik geen standaard 'acnebehandeling' zoals benzoylperoxide, tretinoïne, adapaleen of tazarotene bij acne-achtige uitslag door kankerbehandeling, omdat die de huid juist nog meer uitdrogen. Bij twijfel overleg met je arts.

Dit betreft een Nederlandse vertaling van de EADV Dermatology for Cancer Patients Task Force.

Veelgestelde vragen over acne

Komt acne door slechte hygiëne?

Nee. Acne komt niet door slechte hygiëne of een vitaminetekort. Te veel of te hard wassen kan de huid juist irriteren. Was met lauwwarm water en een zeepvrije wasgel.

Helpt een dieet tegen acne?

Er is weinig bewijs dat een specifiek dieet of voedingssupplementen acne verbeteren. Het advies is gevarieerd en gezond te eten.

Mag ik puistjes uitknijpen?

Nee. Door de druk komt er talg in de huid, wat meer ontstekingen geeft en de acne erger maakt. Bovendien vergroot uitknijpen de kans op littekens.

Hoe lang duurt een acnebehandeling?

Acne heeft bijna altijd een langdurige behandeling nodig. Een antibioticumkuur zoals doxycycline wordt vaak 3 maanden gegeven, en een tabletbehandeling met isotretinoïne duurt gemiddeld 9 maanden. Dit verschilt per persoon.

Is acne te genezen?

Afhankelijk van de oorzaak is acne niet altijd te genezen. Meestal lukt het wel om de acne rustig te krijgen en te houden, tot het vanzelf overgaat.

Bronnen en meer informatie

NVDV patiëntenfolder Acne vulgaris, versie 2022
NVDV patiëntenfolder Acne-achtige uitslag bij kankerbehandeling (EADV), versie 2022

Bron: Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV).

Twijfel je over je huid?

start consult

Alle aandoeningen A–Z

Rosacea

Blijvende roodheid met puistjes in het gezicht.

Seborroïsch eczeem

Schilfering en roodheid op talgrijke huid.

Hidradenitis suppurativa

Diepe, terugkerende ontstekingen in huidplooien.