Seborroïsch eczeemroodheid en vettige schilfers in gezicht en op het hoofd

Wat is seborroïsch eczeem?

Seborroïsch eczeem is een huidaandoening met roodheid en schilfering die vooral zichtbaar is in het gezicht en op het behaarde hoofd. Het komt bij ongeveer 5% van de bevolking voor, iets vaker bij mannen dan bij vrouwen, en ontstaat meestal aan het begin van de puberteit. Bij kinderen komt het vrijwel niet voor, met uitzondering van jonge zuigelingen (berg). De aandoening heeft geen relatie met inwendige ziekten. Het verloop is wisselend: rustige periodes wisselen af met tijden waarin de huidziekte actiever is. Het eczeem is goed te behandelen, maar kan na het stoppen van de behandeling terugkomen.

Hoe ontstaat seborroïsch eczeem?

De gist Pityrosporum ovale (ook malassezia furfur genoemd), die van nature op ieders hoofdhuid aanwezig is, speelt een belangrijke rol. De gist, en dus ook de aandoening, zit vooral waar veel talgklieren zijn. Bij mensen met seborroïsch eczeem is deze gist in grotere hoeveelheden aanwezig. Het afweersysteem van sommige mensen reageert erop met een ontstekingsreactie, en die veroorzaakt de roodheid. Waarom de een wel op de gist reageert en de ander niet, is niet bekend. Emotionele spanning kan het eczeem verergeren, net als kou in herfst en winter en droge lucht in centraal verwarmde ruimten.

Seborroïsch eczeem symptomen: hoe ziet het eruit?

Roos is de mildste vorm en ziet eruit als fijne schilfertjes op het behaarde hoofd, soms met jeuk. Bij uitgebreider eczeem wordt de hoofdhuid rood en nemen jeuk en schilfering toe, soms zo sterk dat de hele hoofdhuid met schilfers bedekt is en er tijdelijk haaruitval optreedt. Ook op de onbehaarde huid geeft het soms jeuk, roodheid en schilfering; die schilfering is vaak gelig en voelt wasachtig of vettig aan. De jeuk is meestal milder dan bij andere vormen van eczeem. Het eczeem zit vooral bij de haargrenzen, de wenkbrauwen, de plooien naast de neus en in en achter de oren. Minder vaak op de wimpers, borst, rug en in de lichaamsplooien, waar de schilfering door het zweten meestal verdwenen is en de huid alleen rood is.

Seborroïsch eczeem op de hoofdhuid

Op de hoofdhuid begint seborroïsch eczeem als roos: fijne, losse schilfertjes tussen de haren, soms met jeuk. Wordt het eczeem actiever, dan wordt de hoofdhuid rood en komen er dikkere, gelige en vettige schilfers die aan de haren lijken vast te kitten. De jeuk neemt toe. In ernstige gevallen is de hele hoofdhuid bedekt met schilfers en kan tijdelijk haar uitvallen; dat haar groeit terug zodra het eczeem rustig is.

Behandeling van de hoofdhuid: begin met een antiroosshampoo met seleniumsulfide of zinkpyrithion. Helpt dat niet genoeg, dan schrijft de arts een shampoo met ketoconazol voor, en bij een rode, jeukende hoofdhuid een ontstekingsremmende lotion met een corticosteroïd. Gebruik verder een milde shampoo zonder parfum, draag niet steeds een muts of pet en was het haar regelmatig.

Twijfel je tussen roos, eczeem en psoriasis? Lees ook onze pagina over psoriasis, of laat foto's van je hoofdhuid beoordelen door een dermatoloog.

Is seborroïsch eczeem besmettelijk?

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Meestal zijn de verschijnselen zo duidelijk dat de arts de diagnose op het oog stelt. Bij twijfel kan onder plaatselijke verdoving een stukje huid worden weggenomen voor onderzoek, of worden allergietesten of schilferonderzoek gedaan om andere huidziekten uit te sluiten.

Seborroïsch eczeem behandeling: wat helpt?

Seborroïsch eczeem is goed te behandelen, maar niet definitief te genezen, omdat de aanleg niet verandert. De behandeling vermindert de hoeveelheid gist en de ontstekingsreactie, en is symptomatisch: roodheid, schilfering en jeuk worden onderdrukt. Meestal bestaat de behandeling uit shampoo, crèmes of een combinatie.

Lokale behandeling: roos is doorgaans goed te behandelen met antiroosshampoos met seleniumsulfide of zinkpyrithion. De huidarts schrijft vaak shampoos met ketoconazol of teer voor. Bij meer uitgesproken afwijkingen komen ook lotions of crèmes met corticosteroïden in beeld, die ontstekingsreacties remmen. Om bijwerkingen van langdurig gebruik te voorkomen adviseert de arts het gebruik na het verdwijnen van het eczeem te stoppen of terug te brengen tot enkele dagen per week. Een enkele keer worden crèmes met zwavel, teer, salicylzuur of calcineurineremmers gebruikt.

Systemische behandeling: bij ernstige vormen kan naast de lokale behandeling soms een kuur met itraconazol- of fluconazoltabletten worden voorgeschreven, die de gist doden en het eczeem meestal verbeteren.

Wat kun je zelf doen?

Roos verbetert vaak al door het haar regelmatig te wassen en goed na te spoelen. Voor de plooien is het belangrijk de huid na het douchen goed af te drogen. Wie vaak klachten heeft, kan in rustige periodes preventief een tot twee keer per week een voorgeschreven antiroosshampoo gebruiken. Stress is voor sommige mensen een herkenbare uitlokker; verminder die waar mogelijk.

Wat zijn de vooruitzichten?

Seborroïsch eczeem is meestal een chronische aandoening. Na het stoppen van de behandeling kan het verergeren of terugkomen. Dat betekent niet dat het altijd blijft bestaan: het verloop wisselt doorgaans sterk, met rustige periodes en periodes waarin het eczeem actiever is.

Veelgestelde vragen over seborroïsch eczeem

Wil je je huidklacht laten beoordelen? Een dermatoloog geeft binnen 12 tot 48 uur antwoord, zonder verwijzing. Bij spoed neem je direct contact op met de huisarts of bel je 112.

Lees wat een dermatoloog doet en hoe je zonder verwijzing een online consult start.

Bronnen en meer informatie

• Seborroïsch eczeem, roos (nvdv.nl)
• Ik heb eczeem op mijn hoofd met veel schilfers (thuisarts.nl)
• Seborrhoïsch eczeem, adulte vorm (huidarts.com)