Plaque psoriasis
De meest voorkomende vorm: rode plekken met schilfers, niet allemaal even groot. Ze zitten meestal op de ellebogen, knieën, hoofdhuid, onderrug, handpalmen en voetzolen, soms ook op de geslachtsdelen.
Inflammatoir
Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
± 12 min leestijd
Psoriasisrode plekken met witte schilfers
Lees wat psoriasis is, hoe je het herkent en welke behandelingen er zijn. In begrijpelijke taal, gebaseerd op de patiëntenfolder van de NVDV.
- Wat is psoriasis?
- Hoe krijg je psoriasis?
- Wat lokt psoriasis uit?
- Hoe ziet psoriasis eruit?
- Welke klachten geeft psoriasis?
- Psoriasis op de hoofdhuid
- Is psoriasis besmettelijk?
- Hoe stelt de arts de diagnose?
- Welke behandelingen zijn er?
- Zelf smeren, en hoe je het goed doet
- Wat niet helpt, of niet bewezen is
- Gaat psoriasis over?
- Psoriasis en andere aandoeningen
- Leefstijl en psoriasis
- Veelgestelde vragen over psoriasis
Wat is psoriasis?
Psoriasis is een chronische huidziekte waarbij rode plekken met witte schilfers ontstaan. De huidcellen vernieuwen zich bij psoriasis veel sneller dan normaal, waardoor ze zich opstapelen tot dikke, schilferende plekken. Je kunt deze plekken op je hele lichaam krijgen.
Psoriasis komt vaak in de familie voor en verloopt in periodes: soms heb je nauwelijks klachten, dan weer meer. De aandoening is niet te genezen, maar wel goed te behandelen: bij veel mensen worden de plekken met de juiste behandeling rustig of verdwijnen ze tijdelijk helemaal.
Hoe krijg je psoriasis?
Een erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol. Heb je psoriasis, dan heeft iemand anders in je familie vaak dezelfde aanleg. Psoriasis kan op elke leeftijd voor het eerst ontstaan. De aanleg alleen zet de psoriasis meestal niet in gang: daar komt vaak iets bij.
Wat lokt psoriasis uit?
Psoriasis verloopt in periodes. Een opvlamming wordt vaak ergens door in gang gezet. De bekendste uitlokkers zijn:
- Beschadiging van de huid, zoals een schaafwond, een operatiewond of krabben
- Infecties, vooral een keelontsteking
- Bepaalde geneesmiddelen
- Stress
- Roken
- Veel alcohol
Welke uitlokker bij jou speelt, verschilt per persoon. Veel mensen houden een tijdje bij wanneer hun huid opvlamt en wat er in de dagen ervoor anders was. Over roken, alcohol, stress en slaap lees je meer bij leefstijl en psoriasis.
Hoe ziet psoriasis eruit?
Psoriasis kent verschillende vormen. Welke vorm je hebt, bepaalt hoe de plekken eruitzien en waar ze zitten.
Psoriasis guttata
In korte tijd ontstaat een uitslag van veel kleine psoriasisplekken, meestal na een keelinfectie.
Psoriasis inversa
Psoriasis in de plooien van je lichaam, zoals de liezen, navel, oksels, tussen de billen en onder de borsten. Op deze plekken zie je meestal geen schilfers.
Psoriasis van de nagels
Ook je nagels kunnen beschadigd raken. Je ziet dan putjes, geelbruine vlekken en een deel van de nagel kan los gaan zitten.
Welke klachten geeft psoriasis?
Psoriasisplekken kunnen jeuken of pijn doen. Ook kunnen ontstekingen in je gewrichten ontstaan, vooral in de handen en voeten (artritis psoriatica). Sommige mensen met psoriasis schamen zich voor hun huid. Heb je daar last van, bespreek het dan met je arts. Je hoeft er niet mee rond te blijven lopen.
Psoriasis op de hoofdhuid
Psoriasis op de hoofdhuid komt veel voor bij mensen met psoriasis. De plekken zitten vaak aan de haargrens, achter de oren en in de nek, en lopen soms door onder het haar. Je ziet een laag schilfers tussen de haren en de huid eronder is rood. Vaak jeukt het.
Roos en psoriasis op de hoofdhuid lijken op elkaar, maar het zijn verschillende aandoeningen met een andere behandeling. Een antiroosshampoo uit de winkel maakt de schilfers soms tijdelijk minder. De psoriasis zelf behandel je er niet mee. Dat is de reden dat veel mensen maanden shampoo proberen zonder dat het beter wordt.
De aanpak hangt af van hoe dik de laag schilfers is. Voor beide stappen heb je een recept nodig.
Eerst de schilfers losmaken
Een dikke laag schilfers houdt de rest van de behandeling tegen. Een vette zalf of een middel met salicylzuur weekt de bovenste laag los. Je brengt dat 's avonds aan op de hoofdhuid tussen de haren. Een badmuts erover laat het 's nachts beter werken. De volgende ochtend kam je je haar voorzichtig door om de losse schilfers eruit te halen en was je het daarna. Meestal laten de schilfers na twee of drie dagen los. Ga voorzichtig te werk, zodat de huid niet kapotgaat.
Dan een shampoo op recept
Bij een dunne laag schilfers is een shampoo met koolteer vaak de eerste stap. Koolteer remt de ontsteking, vermindert de schilfering en stilt de jeuk. Je brengt hem aan op de huid van je hoofd, niet alleen op het haar. Hoe vaak en hoe lang je hem gebruikt, spreek je af met de arts die hem voorschrijft.
En als dat niet genoeg is
Blijven de plekken terugkomen, dan schrijft de dermatoloog een lotion of een smeersel voor dat tussen de haren te verdelen is. Op een behaarde huid werkt een dunne vloeistof beter dan een dikke zalf. Meestal gaat het om een corticosteroïd, een middel dat op vitamine D lijkt, of een combinatie van die twee.
Let op
Krab niet aan de plekken en trek de schilfers er niet af. Beschadigde huid is zelf een uitlokker: op die plek kan een nieuwe psoriasisplek ontstaan.
Is psoriasis besmettelijk?
N
Nee. Geen enkele vorm van psoriasis is besmettelijk.
Hoe stelt de arts de diagnose?
Een dermatoloog kan meestal aan de plekken op je huid zien of je psoriasis hebt. Soms is extra zekerheid nodig om een andere huidziekte uit te sluiten. De arts neemt dan onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid af (een biopt).
Welke behandelingen zijn er?
Er zijn drie behandelmogelijkheden. Welke bij jou past, hangt af van hoeveel plekken je hebt en hoe je op eerdere behandelingen reageert.
Crème, zalf of vloeistof
Je smeert een voorgeschreven crème, zalf of vloeistof op de psoriasisplekken, meestal 1 of 2 keer per dag. Voorbeelden zijn vitamine-D-crème, corticosteroïden (hormoonzalf), teerzalf en ditranolcrème.
Lichttherapie
Een behandeling met UV-licht, meestal UVB. Soms gecombineerd met medicijnen die je slikt, of met een speciaal bad vooraf (PUVA-behandeling). Een zonnebank helpt niet.
Tabletten of injecties
Heb je veel plekken op je lichaam, of helpen de bovenstaande behandelingen onvoldoende, dan bespreekt de dermatoloog tabletten of injecties met je. Voorbeelden zijn methotrexaat, ciclosporine, acitretine, fumaraten en biologics.
Zelf smeren, en hoe je het goed doet
Houd je huid soepel door een huidverzorgende crème te smeren. Daardoor heb je minder last van de psoriasisplekken.
Insmeren is de basis van elke behandeling, ook als je daarnaast medicijnen gebruikt. Een basiszalf is een zalf, crème of lotion zonder medicijn en zonder parfum, bijvoorbeeld op basis van lanette of cetomacrogol. Op een behaarde huid gebruik je een lotion, op een heel droge huid een zalf.
Vier dingen die het verschil maken:
- Smeer twee keer per dag, en blijf smeren ook als je geen klachten hebt.
- Smeer een basiszalf en een medicijnzalf niet op hetzelfde moment. Laat er ongeveer een uur tussen.
- Gebruik de vingertopeenheid om te weten hoeveel je nodig hebt: de hoeveelheid die op de top van je wijsvinger past, tot aan het eerste kootje.
- In de plooien, tussen de billen en op het gezicht is de huid dunner. Daar geldt vaak een ander middel. Gebruik daar niets anders dan wat is voorgeschreven.
Sommige zalven gaan minder goed werken als je ze lang gebruikt. Merk je dat, ga dan terug naar de arts in plaats van vaker of dikker te smeren.
Let op
Stop nooit in één keer met een voorgeschreven hormoonzalf. De klachten komen dan vaak terug, soms heftiger dan daarvoor. Je arts vertelt hoe je stap voor stap afbouwt.
Wat niet helpt, of niet bewezen is
Rond psoriasis circuleren veel middelen die verlichting of genezing beloven. Dit is wat erover bekend is.
Een dieet of supplementen
Er is geen dieet dat psoriasis geneest. Voor een speciaal dieet of voor voedingssupplementen is geen wetenschappelijk bewijs, en supplementen worden niet aangeraden. Een gezond gewicht is wel verstandig, omdat psoriasis vaker samengaat met hart- en vaatrisico's.
Kruiden en acupunctuur
Er is niet genoeg onderzoek gedaan om te weten of deze behandelingen helpen, en ook niet of ze veilig zijn. Wil je iets proberen, bespreek het dan eerst met je arts, zeker als je medicijnen gebruikt.
De zonnebank
Zonlicht doet veel mensen met psoriasis goed en in de zomer hebben velen minder klachten. Een zonnebank helpt niet en wordt afgeraden. Lichttherapie in het ziekenhuis is iets anders: dat is UV-licht in een gecontroleerde dosis, onder begeleiding.
Stoppen zodra het beter gaat
Dit is de meest gemaakte fout. Stop je met de behandeling, dan komen de plekken na een paar weken tot maanden bijna altijd terug. Bij een hormoonzalf stop je nooit ineens, maar bouw je af zoals je arts aangeeft.
Gaat psoriasis over?
Geen enkele behandeling zorgt ervoor dat psoriasis nooit meer terugkomt. Met behandeling wordt de psoriasis wel een stuk beter. Stop je met de behandeling, dan komen de plekken na een paar weken tot maanden bijna altijd terug. Psoriasis kan soms ook jaren wegblijven.
Psoriasis en andere aandoeningen
Psoriasis komt vaker samen met andere aandoeningen voor (comorbiditeiten). Je behandelend arts houdt daar rekening mee, zeker bij tabletten of injecties.
Gewrichtspsoriasis (artritis psoriatica)
Gewrichtsontstekingen in bijvoorbeeld bekken, rug en knieën. Ook vingers en tenen kunnen ontsteken (dactylitis), net als peesaanhechtingen zoals de achillespees (enthesitis). Ongeveer een derde van de mensen met psoriasis krijgt dit.
Depressie
Mensen met psoriasis hebben vaker een depressie, door de impact van een chronische aandoening en mogelijk ook door ontstekingsstoffen die zowel in de huid als in de hersenen worden teruggevonden.
Hart- en vaatziekten
Vaker hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes type 2 en hoog cholesterol (metabool syndroom), een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Heb je een BMI boven de 25, laat je dan screenen door je huisarts.
Ontstekingen elders in het lichaam
Heel soms een oogontsteking (uveïtis). Ook darmontstekingen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa komen vaker voor.
Leefstijl en psoriasis
De NVDV-richtlijn bevat sinds 2026 aanbevelingen over leefstijl bij psoriasis. Er zijn aanwijzingen dat roken en veel alcohol psoriasis erger kunnen maken. Dat geldt voor roken het sterkst bij psoriasis pustulosa palmoplantaris, de vorm met puistjes op de handpalmen en voetzolen. Stoppen met roken en minder drinken is daarom verstandig, ook voor je algemene gezondheid. Voor een speciaal dieet of voedingssupplementen is geen wetenschappelijk bewijs; supplementen worden niet aangeraden. Veel mensen merken dat stress hun huid beïnvloedt. Stressvermindering, bijvoorbeeld met mindfulness, kan dan helpen. Bewegen heeft geen bewezen direct effect op psoriasis zelf, maar is wel goed voor je algemene gezondheid en verkleint de kans op aandoeningen die vaker voorkomen bij psoriasis. Ook voldoende slaap kan een rol spelen: er zijn aanwijzingen dat slaap het immuunsysteem beïnvloedt. Leefstijl is een aanvulling op je behandeling, geen vervanging ervan.
Veelgestelde vragen over psoriasis
Is psoriasis erfelijk?
Ja, een erfelijke aanleg speelt een grote rol. Heb je psoriasis, dan heeft vaak ook iemand anders in je familie de aanleg. De aandoening kan op elke leeftijd voor het eerst tot uiting komen.
Mag ik met psoriasis in de zon?
Zonlicht doet veel mensen met psoriasis goed: velen hebben in de zomer minder klachten. Een zonnebank helpt echter niet en wordt afgeraden. Voorkom in alle gevallen verbranding.
Gaat psoriasis ooit helemaal weg?
Psoriasis is chronisch en niet definitief te genezen, maar met behandeling wordt het vaak een stuk beter en kan het soms jaren wegblijven. Stop je met behandelen, dan komen de plekken meestal na weken tot maanden terug.
Kan psoriasis mijn gewrichten aantasten?
Ja. Ongeveer een derde van de mensen met psoriasis ontwikkelt artritis psoriatica, met ontstekingen in bijvoorbeeld vingers, tenen, rug en knieën. Bespreek gewrichtsklachten met je arts.
Helpt een dieet tegen psoriasis?
Er is geen dieet dat psoriasis geneest. Omdat psoriasis samengaat met hart- en vaatrisico's zijn een gezond gewicht, niet roken en voldoende bewegen wel verstandig. Een huidverzorgende crème houdt de huid soepel.
Wat is de oorzaak van psoriasis?
Een erfelijke aanleg speelt de grootste rol. Bij psoriasis vernieuwen de huidcellen zich veel sneller dan normaal, waardoor ze zich opstapelen tot dikke, schilferende plekken. Heb je psoriasis, dan heeft vaak iemand anders in je familie dezelfde aanleg. De aandoening kan op elke leeftijd voor het eerst ontstaan.
Wat zijn triggers voor psoriasis?
De bekendste uitlokkers zijn beschadiging van de huid, infecties zoals een keelontsteking, bepaalde geneesmiddelen en stress. Roken en veel alcohol kunnen psoriasis erger maken. Welke uitlokker bij jou speelt, verschilt per persoon.
Wat is het beste middel tegen psoriasis?
Er is geen middel dat bij iedereen het beste werkt. Welke behandeling past, hangt af van hoeveel plekken je hebt, waar ze zitten en hoe je op eerdere behandelingen reageerde. De volgorde is meestal: eerst smeren met een basiszalf en zo nodig een medicijnzalf, dan lichttherapie, en pas daarna tabletten of injecties.
Hoe kom je snel van psoriasis af?
Snel weg gaat het niet. Psoriasis is chronisch en er is geen behandeling die hem definitief laat verdwijnen. Wat wel sneller kan, is beginnen met de juiste behandeling in plaats van maanden verschillende middelen uit de winkel te proberen. Met de juiste behandeling worden de plekken bij veel mensen rustig, en soms blijven ze jaren weg.
Wat kun je beter niet eten als je psoriasis hebt?
Er is geen voedingsmiddel dat je bij psoriasis moet vermijden. Voor een speciaal dieet is geen wetenschappelijk bewijs en voedingssupplementen worden niet aangeraden. Veel alcohol kan psoriasis wel erger maken. Een gezond gewicht is verstandig, omdat psoriasis vaker samengaat met hoge bloeddruk, diabetes type 2 en een hoog cholesterol.
Wat helpt echt tegen psoriasis op de hoofdhuid?
Eerst de laag schilfers losmaken, daarna een middel op de hoofdhuid dat de ontsteking remt. Voor allebei heb je een recept nodig. Een shampoo met koolteer is vaak de eerste stap. Blijft het terugkomen, dan komt daar een lotion of smeersel bij dat tussen de haren te verdelen is. Een antiroosshampoo uit de winkel maakt de schilfers hooguit tijdelijk minder.
Wat is de oorzaak van psoriasis op de hoofdhuid?
Dezelfde als elders op het lichaam: de huidcellen vernieuwen zich te snel en stapelen zich op. Op de hoofdhuid valt dat extra op, omdat de schilfers tussen de haren blijven hangen. Psoriasis op de hoofdhuid komt niet door verkeerde shampoo of door te weinig wassen.
Heeft roken invloed op psoriasis?
Er zijn aanwijzingen dat roken psoriasis erger kan maken. Dat geldt het sterkst bij psoriasis pustulosa palmoplantaris, de vorm met puistjes op de handpalmen en voetzolen. Stoppen met roken is daarom verstandig, ook los van je huid. Dit staat sinds 2026 in de leefstijlaanbevelingen van de NVDV-richtlijn.
Krijg je haaruitval van psoriasis op je hoofd?
Blijvende kaalheid hoort niet bij psoriasis. Wel kan er tijdelijk haar meekomen bij het krabben of bij het weghalen van dikke schilfers. Ga daarom voorzichtig te werk en trek de schilfers er niet af. Maak je je zorgen over haaruitval, laat dat dan beoordelen.
Is psoriasis besmettelijk?
Nee. Geen enkele vorm van psoriasis is besmettelijk. Je kunt het niet krijgen door aanraking, door dezelfde handdoek te gebruiken of door samen te zwemmen.
Bronnen en meer informatie
- NVDV-patiëntenfolder Psoriasis (nvdv.nl)
- Psoriasispatiënten Nederland (psoriasispatientennederland.nl)
- Huidpatiënten Nederland (huidnederland.nl)
- NVDV-richtlijn Psoriasis, leefstijlmodules (2026)
Bron: Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV).