Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Een koortslip is een herpesinfectie op de lippen of rond de mond, veroorzaakt door het herpes-simplexvirus (HSV). Je krijgt kleine, pijnlijke blaasjes die indrogen tot korstjes. Het virus komt veel voor. Er zijn twee typen: type 1 zit meestal op de lippen en het gezicht, type 2 meestal rond de geslachtsorganen. In principe kunnen beide typen overal op de huid en aangrenzende slijmvliezen klachten geven.
Besmetting gebeurt vooral door direct contact met het virus, dat via de huid en slijmvliezen het lichaam binnendringt. Je kunt het krijgen door zoenen, seksueel contact of door de plekken met je vingers aan te raken, waardoor het virus zich naar een andere plek kan verplaatsen. Ook via voorwerpen zoals handdoeken kun je besmet raken. Buiten het lichaam leeft het virus maar kort.
De eerste besmetting heet een primaire infectie en vindt meestal op kinderleeftijd plaats, vaak zonder dat je het merkt. Bij ongeveer 10% ontstaan lichte ziekteverschijnselen: kinderen kunnen ziek worden, koorts krijgen en een ontsteking van de huid hebben, volwassenen kunnen keelpijn en opgezette klieren rond het gebied hebben. Vaak voelt de huid branderig of pijnlijk. Gemiddeld duurt het 3 tot 9 dagen voordat de klachten zichtbaar zijn.
Als je eenmaal besmet bent, blijft het virus je hele leven in je lichaam. Het trekt zich terug in zenuwcellen in de huid en is dan niet actief: dit heet latent aanwezig. Het virus kan weer actief worden bij een verminderde weerstand of door uitlokkende factoren zoals koorts, zonlicht (hoog in de bergen bij wintersport, een zonvakantie of de zonnebank), menstruatie en stress.
Een koortslip zit meestal op de lippen of rond de mond. Vaak voelt de huid eerst branderig of pijnlijk, daarna komen er kleine blaasjes die pijnlijk aanvoelen, en die drogen in tot korstjes die na een tijdje afvallen. De mate van klachten wisselt: meestal is het vooral cosmetisch, maar sommige mensen hebben veel pijn of een dikke lip. De een heeft er maar een paar keer in zijn leven last van, de ander heel vaak.
Door intensief huidcontact kun je herpes ook op andere plekken krijgen, zoals de billen of vingers, of rond de geslachtsorganen. Heb je (atopisch) eczeem, dan kan de herpes zich over grote delen van de huid uitbreiden, vaak met koorts en een ziek gevoel. Neem dan direct contact op met je arts.
Let op
Zit de herpes bij je oog, met een rood oog, tranen, slecht tegen daglicht kunnen of wazig zien? Neem dan altijd direct contact op met je arts. Dit kan blijvende schade aan je zicht geven en vraagt soms om spoed.
Ja. Een actieve koortslip is erg besmettelijk, vooral het vocht in de blaasjes. Kom niet met je vingers aan de plekken, deel geen handdoeken, make-up, borden of bestek, en vermijd zoenen en het knuffelen van baby's tot de plekken genezen zijn.
Je arts kan meestal aan de blaasjes zien of je herpes hebt. Bij twijfel volgt verder onderzoek, meestal een huiduitstrijkje. Zo nodig worden antilichamen tegen het herpesvirus aangetoond met bloedonderzoek.
Er is geen behandeling die het herpesvirus voorgoed doodt. Wel zijn er medicijnen die de pijn verminderen en de duur van de klachten verkorten. Virusdodende crèmes zijn bij de drogist en apotheek verkrijgbaar, maar het effect is beperkt. Zinkzalf versnelt het indrogen van de blaasjes en mag je zo vaak smeren als je wilt. Bij pijn kun je paracetamol nemen volgens de standaarddosering.
Bij een ernstige infectie kan je arts antivirale tabletten voorschrijven. Die werken het best als je er binnen 72 uur na de eerste klachten mee start. De korstjes vallen uiteindelijk vanzelf af; een neutrale crème maakt ze zachter. Smeer alle crèmes voorzichtig en alleen op de plek zelf, bij voorkeur met een wattenstaafje of gaasje, en was daarna je handen goed.
Een actieve herpesplek is erg besmettelijk. Zo beperk je de verspreiding:
Dek de plek zo mogelijk af met een pleister. Kom niet met je vingers aan de plekken en krab niet aan de korstjes. Breng zalf aan met een wattenstaafje in plaats van met je vingers. Gebruik geen lippenstift bij een koortslip, houd washand en handdoek weg van de plekken, was je handen meteen na aanraken en wrijf niet in je ogen.
Houd make-up, handdoeken, borden, glazen en bestek voor jezelf en was ze direct af. Vermijd direct lichaamscontact en vooral het zoenen of knuffelen van baby's. Bij herpes rond de geslachtsorganen vermijd je seksueel contact tot alles genezen is; een condoom beschermt niet volledig.
Besmetting van een pasgeborene kan ernstig verlopen en soms zelfs dodelijk zijn, omdat het afweersysteem nog niet volgroeid is. Ook voor mensen met een verminderde afweer, bijvoorbeeld door chemotherapie of afweeronderdrukkende medicatie, kan het gevaarlijk zijn. Stel bezoek liever uit tot de infectie voorbij is.
Vertel je verloskundige of arts als jij of je partner herpes aan de vagina, penis of anus heeft gehad. Soms is een keizersnede nodig. Mannen met terugkerende herpes rond de geslachtsdelen gebruiken bij seksueel contact met hun zwangere partner een condoom.
Wie het herpesvirus heeft, draagt het levenslang bij zich. Bij sommige mensen wordt het af en toe actief, waardoor de klachten terugkomen. Bij een kleine groep gebeurt dat zo vaak en zo hevig dat ze er echt last van hebben. Na verloop van tijd worden de klachten meestal minder erg. Tot die tijd kunnen antivirale tabletten helpen, en soms schrijft de arts een onderhoudsdosering voor om nieuwe uitbraken te voorkomen.
Ja, een actieve koortslip is erg besmettelijk, vooral het vocht in de blaasjes. Kom niet met je vingers aan de plekken, deel geen handdoeken of bestek en vermijd zoenen en het knuffelen van baby's tot de plekken genezen zijn.
Nee. Wie het virus heeft, draagt het levenslang bij zich. Het trekt zich terug in de zenuwcellen en kan af en toe weer actief worden. Na verloop van tijd worden de klachten meestal minder erg.
Het virus kan weer actief worden bij een verminderde weerstand of door uitlokkende factoren zoals koorts, zonlicht (bergen, zonvakantie, zonnebank), menstruatie en stress.
Virusdodende crèmes zijn bij de drogist en apotheek verkrijgbaar, maar het effect is beperkt. Zinkzalf versnelt het indrogen van de blaasjes. Bij een ernstige infectie werken antivirale tabletten het best, gestart binnen 72 uur na de eerste klachten.
Nee. Besmetting van een pasgeborene kan ernstig verlopen en soms zelfs dodelijk zijn. Vermijd vooral zoenen en knuffelen van baby's en stel bezoek liever uit tot de plekken genezen zijn.
Pijnlijke blaasjes aan één zijde van het lichaam door het waterpokkenvirus.
Besmettelijke virusinfectie met jeukende blaasjes over het lichaam.
Zeer besmettelijke bacteriële huidinfectie met honinggele korstjes.
