Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Melanoom in situeen zeer oppervlakkige vorm van melanoom, alleen in de bovenste huidlaag
Een melanoom in situ is een kwaadaardige ophoping van pigmentcellen die alleen in de bovenste laag van de huid zit. Het is een zeer oppervlakkige vorm van melanoom; na goede behandeling komen de kwaadaardige cellen meestal niet terug en is de kans op uitzaaiing zeer klein. Het ontstaat soms in een bestaande moedervlek, maar vaker zonder dat er eerst een moedervlek was.
- Wat is een melanoom in situ?
- Hoe krijgt u een melanoom in situ?
- Welke klachten geeft het?
- Is een melanoom in situ besmettelijk?
- Hoe wordt de diagnose gesteld?
- Welke behandelingen zijn er?
- Wanneer moet u terug voor controle?
- Is een melanoom in situ te genezen?
- Wat kunt u zelf doen?
- Veelgestelde vragen over melanoom in situ
Wat is een melanoom in situ?
Pigmentcellen (melanocyten) vormen in groepjes een moedervlek. Gaan ze veranderen en woekeren, dan spreekt men van een melanoom. Een melanoom in situ is een kwaadaardige ophoping van pigmentcellen, maar alleen in de bovenste laag van de huid (de opperhuid). Na goede behandeling komen de kwaadaardige cellen meestal niet meer terug.
Hoe krijgt u een melanoom in situ?
Een melanoom in situ kan overal op de huid ontstaan, soms in een al lang bestaande moedervlek, maar vaker zonder eerdere moedervlek. Het ontstaan hangt samen met erfelijke aanleg en omgevingsfactoren, vooral de zon. Het risico is groter bij een of meer van de volgende factoren: familieleden met melanoom, blaarverbranding op jonge leeftijd, gebruik van de zonnebank of overmatig zonnen, een lichte huid met rood of blond haar, meerdere grote moedervlekken met verschillende kleuren, meer dan honderd moedervlekken, een eerder melanoom, of een buitenberoep.
Welke klachten geeft het?
Let op de volgende signalen: een nieuwe, vaak opvallende donkerbruine tot zwarte vlek; een bestaande moedervlek die verandert (groeit, verschillende kleuren krijgt, donkerder of dikker wordt of van vorm verandert); of een moedervlek die jeukt, pijn doet, bloedt of open gaat.
Is een melanoom in situ besmettelijk?
Nee. Een melanoom in situ is niet besmettelijk.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De dermatoloog beoordeelt met een dermatoscoop (een kleine handmicroscoop) of een moedervlek verdacht is. Bij verdenking wordt de vlek operatief verwijderd en het weefsel door de patholoog onder de microscoop onderzocht, waarmee met grote zekerheid vastgesteld wordt of het een melanoom in situ is.
Welke behandelingen zijn er?
De dermatoloog of chirurg verwijdert de vlek onder plaatselijke verdoving, waarna het weefsel onder de microscoop wordt onderzocht. Wordt de diagnose bevestigd, dan volgt altijd een tweede operatie, waarbij rondom het litteken een zekerheidsmarge van een halve centimeter wordt weggehaald om teruggroei op dezelfde plek zo klein mogelijk te maken. Aanvullend lymfeklieronderzoek is niet nodig; dat is alleen nodig bij melanomen die dieper in de lederhuid groeien. Ook röntgenfoto's, echo's of scans zijn niet nodig.
Wanneer moet u terug voor controle?
Maak bij klachten of zorgen over plekjes altijd op korte termijn een afspraak. Meestal komt u één keer terug voor controle, waarbij de dermatoloog uitlegt hoe u uw huid zelf onderzoekt. Verdere controles zijn daarna meestal niet nodig, al kan de dermatoloog besluiten u jaarlijks te zien, bijvoorbeeld bij veel moedervlekken of melanomen in de familie.
Is een melanoom in situ te genezen?
Een melanoom in situ is een zeer oppervlakkige vorm van huidkanker; de kans dat het na behandeling terugkomt en uitzaait is zeer klein. Omdat het ontstaan met zonblootstelling samenhangt, is er wel een kans dat u in uw leven een tweede melanoom of andere huidkanker ontwikkelt. De diagnose huidkanker kan veel zorgen geven; sommige mensen hebben er psychische klachten van. Bespreek die zorgen met uw arts, zodat besproken kan worden of extra hulp door deskundigen zinvol is.
Wat kunt u zelf doen?
Voorkom zonverbranding en gebruik geen zonnebank. Ken uw eigen huid en controleer uw moedervlekken, eventueel met foto's of met hulp van iemand anders; hoe vaak verschilt per persoon, vraag dit aan uw dermatoloog. Ga naar de huisarts of dermatoloog bij een nieuwe moedervlek, bij veranderende of klachtgevende moedervlekken, bij huidveranderingen rond het operatielitteken, of bij groter wordende lymfeklieren.
Veelgestelde vragen over melanoom in situ
Is een melanoom in situ gevaarlijk?
Het is een zeer oppervlakkige vorm van melanoom, alleen in de bovenste huidlaag. Na goede behandeling is de kans op terugkeer en uitzaaiing zeer klein.
Waarom een tweede operatie?
Om rondom het litteken een halve centimeter gezonde huid mee te nemen, zodat de kans op teruggroei op dezelfde plek zo klein mogelijk wordt.
Waar moet ik op letten bij mijn moedervlekken?
Op een nieuwe opvallende donkere vlek, en op een moedervlek die groeit, van kleur of vorm verandert, dikker wordt, jeukt, bloedt of open gaat.
Moeten mijn lymfeklieren onderzocht worden?
Nee. Dat is alleen nodig bij melanomen die dieper groeien. Bij een melanoom in situ zijn ook scans niet nodig.
Kan ik nog een melanoom krijgen?
Omdat het ontstaan met de zon samenhangt, is er een kans op een tweede melanoom of andere huidkanker. Daarom blijven zelfcontrole en zonbescherming belangrijk.