Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Handeczeemrode, jeukende en schilferende handen
Handeczeem is een ontsteking van de huid aan de handen met jeuk, roodheid, schilfering en soms blaasjes of kloven. Het wordt niet veroorzaakt door bacteriën of schimmels en is niet besmettelijk. Bij de meeste vormen spelen meerdere factoren tegelijk een rol, zowel van buitenaf als van binnenuit.
Wat is handeczeem?
Eczeem is de verzamelnaam voor huidafwijkingen met jeuk, roodheid, kleine bobbeltjes, blaasjes, schilfering en soms vochtafscheiding. Het is een ontstekingsreactie van de huid, niet veroorzaakt door bacteriën of schimmels, en dus niet besmettelijk. Sommige vormen zijn moeilijk te behandelen en blijven lang bestaan. Bij de meeste vormen van handeczeem spelen verschillende factoren een rol, zowel van buitenaf als van binnenuit.
Hoe ontstaat handeczeem?
Er zijn vier hoofdvormen, elk met een eigen oorzaak.
Irritatief contacteczeem ontstaat door irritatie van de huid bij regelmatig of langdurig contact met irriterende stoffen: veel contact met water (vooral in natte beroepen zoals huishoudelijk werk, de kappersbranche, de zorg, schoonmaak, horeca, bakkerij en detailhandel), zeep en schoonmaakmiddelen, sappen van groente, fruit, vlees en vis, organische oplosmiddelen, droge of extreme lucht, en mechanische factoren zoals wrijving.
Allergisch contacteczeem ontstaat door contact met stoffen waarvoor iemand allergisch is, zoals chromaat in cement, epoxyhars in lijm, stoffen in snijbloemen, haarverf, rubber, nikkel, parfumstoffen of conserveermiddelen.
Constitutioneel (atopisch) handeczeem hangt samen met de aangeboren aanleg voor eczeem; wie als kind constitutioneel eczeem had, ontwikkelt op latere leeftijd gemakkelijker handeczeem.
Proteïnegerelateerd contacteczeem is zeldzaam en ontstaat door een snelle jeukreactie na contact met eiwitten, bijvoorbeeld in latex, aardappelschil of meel.
Is handeczeem besmettelijk?
Nee. Handeczeem is een ontstekingsreactie van de huid en wordt niet veroorzaakt door bacteriën of schimmels. Het is niet overdraagbaar.
Wat zijn de verschijnselen?
Handeczeem kan acuut of chronisch zijn. Acuut eczeem geeft roodheid, zwelling, bultjes, blaasjes en soms vocht; de blaasjes drogen in tot schilfers en korstjes en de huid vervelt. Bij chronisch eczeem is de roodheid meestal minder heftig, staat schilfering op de voorgrond en is de huid vaak verdikt met grovere huidlijnen. In de stugge of droge huid kunnen pijnlijke kloven ontstaan. Doordat handeczeem jeukt, zijn er vaak sporen van wrijven en krabben zichtbaar: wondjes, korstjes en vergroving van de huid. Verschillende verschijnselen kunnen naast en na elkaar voorkomen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De dermatoloog herkent handeczeem meestal aan het beeld. Er wordt uitgebreid gevraagd naar huidbelastende factoren in werk, huishouden en hobby's, en of eczeem in de familie voorkomt. Bij chronisch handeczeem dat langer dan drie maanden bestaat en niet goed op behandeling reageert, wordt een plakproef geadviseerd om een contactallergie op te sporen. De teststoffen worden met pleisters op de rug geplakt en na 48 en 72 uur beoordeeld. Bij een vermoeden van een werkgerelateerde allergie kan verwijzing naar een centrum voor arbeidsdermatologie volgen.
Wat is de behandeling?
Lokale therapie: lokale corticosteroïden zijn de eerste keus, waarbij sterk (klasse 3) en zeer sterk (klasse 4) werkende middelen de voorkeur hebben. Ze worden gecombineerd met een neutrale vette zalf of crème, niet gelijktijdig aangebracht. Alleen als corticosteroïden niet gebruikt kunnen worden, is tacrolimuszalf 0,1% een alternatief. Bij eeltvormig (hyperkeratotisch) handeczeem kan salicylzuur worden toegevoegd.
Lichttherapie (PUVA, UVA-1 of UVB) is vaak maar tijdelijk effectief; na stoppen komen de klachten vaak terug.
Systemische therapie: alitretinoïne is het enige geregistreerde middel voor chronisch handeczeem. Bij ernstig handeczeem dat na zes weken lokale corticosteroïden onvoldoende reageert, wordt gestart met alitretinoïne 30 mg, met evaluatie na twaalf weken en eventueel verlenging tot 24 weken. Bij blaasjesvormend (vesiculeus) handeczeem kan ciclosporine overwogen worden. Andere tabletten zoals methotrexaat, azathioprine of acitretine komen in beeld als deze therapieën onvoldoende werken. Bij zeer ernstig of hardnekkig handeczeem kan een korte kuur prednison uitkomst bieden, maar langdurig gebruik wordt afgeraden. Naast de behandeling wordt altijd een neutrale crème of zalf voorgeschreven om de huid soepel te houden.
Niet-medicamenteus: zoveel mogelijk contact vermijden met irriterende stoffen en met stoffen waarvoor men allergisch is, thuis en op het werk. Bij onvermijdelijk contact met water helpen vinyl handschoenen met een katoenen binnenvoering; bij chemische stoffen hebben nitril handschoenen de voorkeur. Verbetert het eczeem in het weekend of op vakantie, dan wijst dat op een werkgerelateerde oorzaak.
Wat kunt u zelf doen?
Behandel de huid met zachtheid. Was met mate en gebruik huidvriendelijke zeep zonder schuurmiddel, spoel goed af en dep droog. Beperk de frequentie van handen wassen en gebruik minimaal twee keer per dag, en bij voorkeur na elke wasbeurt, een neutrale verzorgende crème of zalf. Houd de nagels kort, draag bij voorkeur geen ringen, en bescherm de handen tegen koud, droog en winderig weer.
Wat zijn de vooruitzichten?
Handeczeem staat bekend als hardnekkig en langdurig. Wie contact met irriterende stoffen, overmatig handen wassen en eventuele allergenen consequent vermijdt, ziet het eczeem vaak sterk afnemen of verdwijnen. De kans dat het terugkomt blijft altijd aanwezig.
Veelgestelde vragen over handeczeem
Is handeczeem besmettelijk?
Nee. Handeczeem is een ontstekingsreactie van de huid en wordt niet veroorzaakt door bacteriën of schimmels. Het is niet overdraagbaar.
Komt handeczeem door mijn werk?
Vaak wel. Natte beroepen en contact met irriterende stoffen zijn een belangrijke oorzaak. Verbetering in het weekend of op vakantie wijst op een werkgerelateerde oorzaak.
Wat helpt tegen de kloven en droogheid?
Regelmatig een neutrale vette crème of zalf, zeker na elke wasbeurt, en het vermijden van irriterende stoffen. Bij ontsteking schrijft de arts vaak een corticosteroïd voor.
Moet ik handschoenen dragen?
Bij contact met water helpen vinyl handschoenen met katoenen voering, bij chemische stoffen nitril handschoenen. Bij uitzondering kan een handschoen zelf een allergie veroorzaken.
Gaat handeczeem ooit over?
Het kan sterk afnemen of verdwijnen als de uitlokkende factoren consequent vermeden worden, maar de neiging om terug te komen blijft bestaan.