Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Open been (ulcus cruris)Een wond op het onderbeen die niet wil genezen.
Een open been, medisch ulcus cruris, is een wond op het onderbeen die niet binnen enkele weken geneest. De oorzaak zit meestal niet in de wond zelf maar in de bloedsomloop: slecht werkende kleppen in de aderen laten vocht ophopen, waardoor de huid kwetsbaar wordt en een klein wondje kan uitgroeien tot een zweer. Open benen komen vooral voor bij ouderen, vaak na jaren van spataderen. De behandeling draait om druk van buitenaf: zwachtels of kousen.
Wat is een open been?
Een open been ontstaat meestal rond of net boven de enkel. Vaak gaan er jaren van klachten aan vooraf: zware, vermoeide benen, vocht in de onderbenen, jeuk, eczeem en een bruine verkleuring van de huid. De huid wordt daar dun en kwetsbaar; een stootje of krabeffect is dan genoeg om een wond te maken die niet dichtgaat, of de wond ontstaat spontaan. De wond kan vocht lekken en pijnlijk zijn. Zonder behandeling van de oorzaak blijft een open been maanden bestaan.
Hoe ontstaat een open been?
In de aderen van de benen zitten kleppen die het bloed richting het hart sturen. Werken die kleppen niet goed, bijvoorbeeld door spataderen of na een trombosebeen, dan zakt bloed terug en hoopt vocht zich op in het onderbeen. Door die voortdurende druk krijgt de huid te weinig zuurstof en voedingsstoffen en gaat de kwaliteit achteruit, tot een wond ontstaat. Dit heet een veneus ulcus, veruit de meest voorkomende vorm. Soms is juist de aanvoer via de slagaderen het probleem; dat vraagt een andere behandeling, en daarom onderzoekt de arts altijd eerst de oorzaak.
Wat kun je zelf doen?
Beweeg veel: bij elke stap pompen de kuitspieren het bloed omhoog, en dat is precies wat het been nodig heeft. Leg de benen hoog als je zit of rust. Draag de voorgeschreven steunkousen of zwachtels dag in dag uit; zij leveren de druk die de genezing draagt. Houd de huid rond de wond soepel met een neutrale crème en krab niet aan jeukende plekken. Kom je vocht, een bruine verkleuring of eczeem op de onderbenen tegen terwijl er nog geen wond is: dat is hét moment om spataderen te laten beoordelen en een open been voor te blijven.
Zwachtels en steunkousen werken pas echt in combinatie met bewegen: de druk van buiten en de pompkracht van de kuitspieren vormen samen de behandeling. Veel lopen is dus geen bijzaak maar onderdeel van de therapie.
Wanneer naar een dermatoloog of arts?
Elke wond op het onderbeen die na twee tot drie weken niet geneest, hoort bij de huisarts. Die onderzoekt de oorzaak, zo nodig met een echo van de bloedvaten, en start de behandeling: compressie met zwachtels of een verbandkous, wondzorg, en behandeling van de spataderen om herhaling te voorkomen. De genezing vraagt weken tot maanden en regelmatige controle. Neem eerder contact op als de wond snel groter, pijnlijker of viezer wordt, of bij koorts. Een dermatoloog kan online meekijken bij huidklachten rond de wond, zoals eczeem of verkleuring; de wondbehandeling zelf is fysieke zorg via huisarts, wondverpleegkundige of dermatoloog in de regio.
Let op
Een wond op het onderbeen die na twee tot drie weken niet dichtgaat, is geen gewoon wondje. Laat hem beoordelen: hoe eerder de oorzaak wordt behandeld, hoe sneller de genezing.
Veelgestelde vragen
Waarom geneest een open been zo slecht?
Omdat de oorzaak in de bloedsomloop zit: zolang vocht zich in het onderbeen blijft ophopen, krijgt de huid te weinig zuurstof en voedingsstoffen om te herstellen. Daarom richt de behandeling zich op de druk in het been, met zwachtels of kousen, en niet alleen op de wond zelf.
Hoe lang duurt de genezing van een open been?
Reken op weken tot maanden, afhankelijk van de grootte van de wond en de oorzaak. Met goede compressietherapie en wondzorg geneest het merendeel van de veneuze open benen. Trouw dragen van de zwachtels of kousen en veel bewegen versnellen het herstel.
Komt een open been terug?
Zonder behandeling van de oorzaak is die kans groot: de zwakke kleppen blijven immers bestaan. Daarom worden spataderen vaak behandeld en blijven steunkousen na de genezing nodig. Zo wordt de kans op een nieuw open been veel kleiner.
Helpt zwachtelen echt?
Ja, compressie is de kern van de behandeling bij een veneus open been. De druk van buiten helpt het vocht uit het been en verbetert de bloedafvoer, waardoor de huid kan herstellen. Het verband wordt meerdere keren per week opnieuw aangelegd en werkt het best in combinatie met veel lopen.
Wanneer moet je met een wond op het onderbeen naar een arts?
Als de wond na twee tot drie weken niet geneest, en eerder als hij snel groter, pijnlijker of viezer wordt of als je koorts krijgt. Ook zonder wond zijn vocht, bruine verkleuring of eczeem op de onderbenen een reden om de bloedvaten te laten beoordelen.
Bronnen en meer informatie
- Open been - Ulcus cruris venosum (nvdv.nl)
- Ik heb een open been (thuisarts.nl)