Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Decubitus (doorligplekken)Huidschade door druk, en vaak te voorkomen.
Decubitus, beter bekend als doorliggen of doorligplekken, is beschadiging van de huid en het onderliggende weefsel door langdurige druk, vaak in combinatie met schuiven. Het treft vooral mensen die veel liggen of zitten, bijvoorbeeld door ziekte, na een operatie of in een rolstoel. Het eerste teken is een rode plek die niet wegtrekt als je erop drukt. Snel handelen voorkomt dat zo'n plek een diepe wond wordt.
Wat is decubitus?
Door aanhoudende druk krijgen huid en onderliggend weefsel te weinig doorbloeding, waardoor cellen beschadigen. Decubitus ontstaat vooral op plekken waar het bot dicht onder de huid ligt: de stuit, de hielen, de heupen, de ellebogen, de schouderbladen en het achterhoofd. De ernst loopt op in vier categorieën: van blijvende roodheid van de intacte huid, via een blaar of oppervlakkige wond, tot een diepe wond waarbij ook vet, spier of bot betrokken kan zijn. Hoe eerder een beginnende plek wordt herkend, hoe kleiner de schade.
De druktest herkent een beginnende doorligplek: druk met een vinger op de rode plek. Wordt de huid even wit en kleurt hij daarna weer rood bij, dan is het gewone roodheid. Blijft de plek rood, dan is het een beginnende decubitusplek en is het tijd om de druk eraf te halen.
Hoe ontstaat decubitus?
De twee boosdoeners zijn druk en schuifkracht: lang in dezelfde houding liggen of zitten, en onderuitzakken of schuiven over het matras of de stoel. Het risico is hoger bij mensen die weinig bewegen of verminderd gevoel hebben, bij een slechte voedingstoestand, bij vochtige huid door transpiratie of incontinentie, en bij een dunne, kwetsbare huid, zoals bij ouderen. Decubitus kan snel ontstaan: soms al binnen enkele uren in dezelfde houding.
Wat kun je zelf doen?
Voorkomen is de kern van de aanpak. Wissel elke drie tot vier uur van houding, of vaker bij een verhoogd risico, en til bij het verplaatsen in plaats van te schuiven. Drukverlagende hulpmiddelen zoals een anti-decubitusmatras of een zitkussen verdelen de druk. Houd de huid schoon en droog, en controleer de drukplekken dagelijks, met extra aandacht voor de stuit en de hielen. Goede voeding en voldoende drinken helpen de huid sterk te houden. Verzorg je iemand die bedlegerig is, vraag dan de wijkverpleegkundige om advies over houdingen en hulpmiddelen.
Wanneer naar een arts?
Schakel hulp in zodra een rode plek bij de druktest rood blijft: haal de druk eraf en overleg met de huisarts of wijkverpleegkundige over matras, houding en huidverzorging. Is er een blaar, een open plek of een donkere verkleuring van de huid, dan hoort daar altijd een beoordeling en een wondbehandelplan bij; diepe doorligwonden genezen traag en vragen professionele wondzorg. Neem snel contact op bij koorts of als de wond er vies uitziet of gaat ruiken. Een online consult kan helpen bij twijfel over een huidplek in een vroeg stadium; de behandeling van een doorligwond zelf is fysieke zorg en loopt via de huisarts en de wijkverpleging.
Let op
Een open plek, een zwarte verkleuring of koorts bij een doorligplek? Schakel dezelfde dag de huisarts of wijkverpleegkundige in: een diepe doorligwond geneest niet vanzelf.
Veelgestelde vragen
Hoe herken ik een beginnende doorligplek?
Aan een rode plek op een drukpunt die pijnlijk of branderig kan aanvoelen en die rood blijft als je erop drukt. Dat is het moment om de druk eraf te halen en de houding te veranderen; zo voorkom je dat de huid kapot gaat.
Hoe snel kan decubitus ontstaan?
Sneller dan veel mensen denken: bij hoge druk en een kwetsbare huid soms al binnen enkele uren in dezelfde houding. Daarom is regelmatig wisselen van houding zo belangrijk, ook 's nachts en juist ook bij ziekenhuisopname of bedrust thuis.
Wat is de beste manier om doorliggen te voorkomen?
Elke drie tot vier uur van houding wisselen zonder te schuiven, drukverlagende hulpmiddelen zoals een goed matras of zitkussen gebruiken, de huid schoon en droog houden en dagelijks de drukpunten controleren. Goede voeding en voldoende drinken ondersteunen de huid.
Geneest een doorligwond vanzelf?
Een beginnende rode plek herstelt als de druk er tijdig af gaat. Een open doorligwond geneest niet vanzelf zolang de druk blijft bestaan, en vraagt professionele wondzorg met een behandelplan. Hoe dieper de wond, hoe langzamer de genezing.
Wanneer moet je met een doorligplek naar een arts?
Bij een rode plek die rood blijft bij de druktest en niet herstelt na drukontlasting, bij elke blaar, open plek of donkere verkleuring, en direct bij koorts of een wond die er vies uitziet of ruikt. De huisarts en wijkverpleegkundige stellen samen het wondbeleid op.
Bronnen en meer informatie
- Doorligplekken (thuisarts.nl)
- NHG-Standaard Decubitus (richtlijnen.nhg.org)