Medisch beoordeeld door dr. A.M. van Coevorden, dermatoloog
Erythema nodosumPijnlijke rode knobbels, meestal op de schenen.
Erythema nodosum is een ontsteking van de vetcellen onder de huid. Er ontstaan plotseling pijnlijke, warme, rode knobbels, meestal op de voorkant van beide onderbenen. Vaak voel je je er ziek bij. De ontsteking is een reactie van het lichaam op een prikkel, zoals een doorgemaakte infectie, een medicijn of een onderliggende ziekte; vaak wordt geen oorzaak gevonden. De knobbels verdwijnen vanzelf, maar een beoordeling door een arts is altijd nodig.
Wat is erythema nodosum?
Op de benen, meestal op de voorkant van beide onderbenen, ontstaan plotseling zeer pijnlijke, warme, rode bulten van één tot vijf centimeter, die soms samenvloeien tot grotere plekken. De onderbenen en enkels zijn vaak wat gezwollen. Veel mensen voelen zich er ziek bij, met koorts, moeheid, hoofdpijn of pijnlijke gewrichten. In een periode van drie tot zes weken kunnen er nieuwe knobbels bijkomen; oudere plekken verkleuren naar blauw en geel, als een blauwe plek, en verdwijnen daarna zonder littekens. Erythema nodosum komt vooral voor bij vrouwen tussen de 15 en 40 jaar.
Hoe ontstaat erythema nodosum?
De knobbels zijn een reactiepatroon: het afweersysteem reageert op een prikkel elders in het lichaam, en die reactie slaat neer als ontsteking in het onderhuidse vet. Bekende prikkels zijn een doorgemaakte infectie, zoals een keelontsteking door streptokokken, bepaalde medicijnen, en onderliggende ziekten zoals sarcoïdose of de ziekte van Crohn; ook een zwangerschap kan een rol spelen. Bij een groot deel van de mensen wordt geen oorzaak gevonden. Erythema nodosum is niet besmettelijk.
Wat kun je zelf doen?
Rust is het belangrijkste: neem het kalm aan en leg de benen zo veel mogelijk hoog. Steunkousen of zwachtels verlichten de pijn en de zwelling. Koelen kan prettig aanvoelen. De knobbels genezen vanzelf; de zelfzorg maakt de weken tot het herstel draaglijker maar versnelt het proces niet wezenlijk. Tegen de pijn kan de arts een pijnstiller adviseren.
Wanneer naar een dermatoloog of arts?
Laat erythema nodosum altijd beoordelen, ook al gaat het vanzelf over. De arts bevestigt de diagnose aan het beeld en zoekt naar de prikkel erachter: soms wijzen de knobbels op een infectie of een onderliggende ziekte die zelf behandeling vraagt. Een dermatoloog kan meekijken als er twijfel is over het beeld; pijnlijke rode plekken op het onderbeen kunnen ook bij andere aandoeningen passen, zoals wondroos, en die vraagt een heel andere behandeling.
Let op
Plotselinge pijnlijke, warme, rode knobbels op je onderbenen, zeker met koorts of een ziek gevoel? Maak een afspraak bij je huisarts: er moet altijd naar een onderliggende oorzaak worden gekeken.
Veelgestelde vragen
Is erythema nodosum gevaarlijk?
De knobbels zelf niet: ze genezen vanzelf, zonder littekens. Wel kan erythema nodosum een signaal zijn van iets anders, zoals een infectie of een onderliggende ziekte. Daarom hoort er altijd een beoordeling door een arts bij.
Hoe lang duurt erythema nodosum?
In een periode van drie tot zes weken kunnen er nieuwe knobbels bijkomen, terwijl oudere plekken als een blauwe plek verkleuren en verdwijnen. Meestal is alles binnen enkele weken tot twee maanden weg. Vermoeidheid kan wat langer aanhouden.
Waar komt erythema nodosum vandaan?
Het is een reactie van het afweersysteem op een prikkel, zoals een doorgemaakte keelontsteking, een medicijn of een onderliggende ziekte zoals sarcoïdose of de ziekte van Crohn. Bij een groot deel van de mensen wordt geen oorzaak gevonden.
Wat helpt tegen de pijn van erythema nodosum?
Rust, de benen hoog leggen en steunkousen of zwachtels verlichten de pijn en de zwelling het meest. De arts kan daarnaast een pijnstiller adviseren. De knobbels genezen vanzelf; geduld is onderdeel van de behandeling.
Wanneer moet je met deze knobbels naar een arts?
Altijd: erythema nodosum verdient een beoordeling omdat er een onderliggende oorzaak achter kan zitten. Ga snel als je koorts hebt, je ziek voelt of als de roodheid zich snel uitbreidt; dat laatste kan ook bij wondroos passen, en die vraagt directe behandeling met antibiotica.
Bronnen en meer informatie
- Erythema nodosum (nvdv.nl)